Karina, Salma ve Dümen Tasarımları
Bir teknenin karina dizayni, salma tipi ve dümen palası dizaynı, teknenin hareket konforunu, yelken reaksiyonunu ve manevra yeteneğini doğrudan etkiler. Dünya gezgini bir okyanus yelkenlisi, hem uzun rotalarda yeterli hız ve verimi, hem de zor hava koşullarında yeterli stabilite ve konforu sağlayabilecek özellikleri taşımalıdır.
Her ne kadar 7 farklı salma tipi bulunsa da, bu konu ile doğrudan bağlantılı 4 salma tipi ile ilgili karşılaştırma genel bir fikir oluşturacaktır.
Omurga Salma (Full Keel)
Baştan, kıça tüm omurga boyunca uzanan salma türüdür. Dümen palası, salmanın üzerine, iğnecikler yardımı ile doğrudan bağlanır. Salma tipleri arasında en dengeli, en yüksek stabilite sağlayan tip olarak kabul edilir.Bu tasarımda dümen palası tamamen korunmaktadır.
Modifiye Omurga Salma (Modified Full Keel / Long Keel)
Omurga salmanın hücum tarafının açılandırılarak modifiye edilmiş halidir. Omurga salmaya oranla nispeten daha iyi rüzgar üzerine gidebilme yeteneğine sahiptir.
Skeg Dümenli Kanat Salma (Fin Keel with Skeg Mounted Rudder)
Gövde altına bağlanmış kanat formunda salma ve öksüz omurga (skeg) üzerine bağlanmış dümen palası kombinasyonundan oluşur. Omurga salmaya kıyasla, daha yüksek hız, daha iyi orsa ve daha iyi manevra kabiliyeti sunar.Ancak tekne stabilitesine katkısı daha azdır. Dümen palası çarpma ve çaparizlere karşı öksüz omurga tarafından nispeten korunur durumdadır.
Modern Kanat Salma (Modern Fin Keel with Hanging Rudder)
Gövde altına bağlanmış kanat formunda salma ve doğrudan dümen şaftına asılı dümen palası kombinasyonundan oluşur. Salmanın formuna göre (torpil, sığ ve kanatlı vs.) farklı alt versiyonları mevcuttur. Hız, rüzgara yaklaşma açısı ve manevra yeteneği olarak en verimli salma tipi olsa da, stabiliteye katkısı (özellikle baş/kıç hareketlerinde) nispeten daha düşüktür.
Diğer tekne karakteristiklerinde de olduğu gibi, salma tipi konusunda da tek bir mutlak doğru olduğu söylenemez. Bazı denizciler hızı konfora, bazıları da konforu hıza tercih edebilir. Hangi tasarım tipinin sizin ihtiyaçlarınız için daha doğru olabileceği konusunda fikir sahibi olmak tekne seçiminizi de kolaylaştıracaktır.
Dışarıdan gelecek herhangi bir yardıma yüzlerce, hatta binlerce mil uzakta, gerektiğinde çok zor deniz ve hava koşullarında seyir yapacak bir teknenin, bu koşullara dayanıklı inşa edilmiş olması hayati önem taşır.
Teknenin salma/gövde bağlantısı, güverte gövde bağlantisi, sabit arma, landa demiri ve bağlantıları , gövde/karina sağlamlığı (rigidity), lomboz ve hatchlerin kalitesi ve su geçirmezliği… Tüm bu unsurlar açık denizde, denizciye büyük zorluklar yaşatabilecek unsurlardır.
Teknenin inşa kalitesi konusunda fikir almanın bir yolu, teknenin üretim standartlarını gözden geçirmek diye düşünülebilir. Özellikle Avrupa’da üretilen teknelerin uymak ve deklare etmek zorunda olduğu Avrupa Birliği 2013/53/EU direktifi ile belirlenen kategoriler ölçü olarak düşünülebilir.
Bu direktife göre belirlenen kategoriler;
Direktif dipnotlarından alıntılar
* A. Tasarım kategorisi bir teknenin, rüzgar kuvveti 8’i (Beaufort ölçeği) aşabilecek rüzgarlar ve 4m. ve üzeri önemli dalga yüksekliği için tasarlanmış olduğu kabul edilir, ancak fırtına, şiddetli fırtına, kasırga, gibi anormal koşullar kapsam dahilinde değildir..
** Her tasarım kategorisindeki deniz araçları, stabilite, kaldırma kuvveti ve bu Ek’te listelenen diğer ilgili temel gereksinimler ile ilgili parametrelere dayanacak ve iyi kullanım özelliklerine sahip olacak şekilde tasarlanmalı ve inşa edilmelidir.
Her ne kadar endüstriyel bir standart getirmek adina belirlenmiş olsa dahi bu tasarım kategorilerinin dip notlarını ve olası sapmalarını da göz önünde bulundurmak kesinlikle çok önemli.
Holywood yapımı, Perfect Storm filmine konu olan büyük fırtınayı atlatan yelkenli tekne S/V Satori, bu standardlar gündeme gelmeden yıllar önce inşa edilmiş, 10 metre boyunda bir West Sail 32 dir. Standartlar her ne kadar minimum gereklilikleri belirlese de, tasarımcı ve üreticinin sunduğu sağlamlık ve inşa kalitesi bu gibi durumlarda bir adım öne geçebilir.
Bu aşamada, tekneleri kendi gözünüzle incelemek, üreticiye sorular sormak, hatta gövde kesiti örnekleri istemek inşa kalitesinden emin olmanın belki de en doğru yollarından biri. Eğer buna yeterli olmadığınızı veya vaktiniz olmadığını düşünüyorsanız bu konuda profesyonel yardım almak da bir çözüm olabilir.
Bazı tekne üreticileri, tekne üretiminde sağlamlığa ve inşa kalitesine verdikleri önemle yıllar içinde markalarını kanıtlamışlardir.
Özellikle internetin iletişimi çok kolaylaştırdığı bu dönemde, diğer denizcilerin bu markalarla edindiği deneyimler de ciddi bir yol gösterici olarak değerlendirilebilir.
Arma
İdeal olarak yolculuğun ağırlıklı olarak yelkenle yapılacağı düşünüldüğünde, teknenin arma tipi de en önemli seçim kriterlerinden biri haline gelir.
Bir okyanus yelkenlisinin arması hem yeterli gücü üretebilmeli, hem de farklı deniz ve hava koşularında teknede hız ve konforu devam ettirebilecek farklı kombinasyonları sunabilmelidir.
Farklı hava ve deniz koşullarında farklı yelken kombinasyonlarını kolayca uygulayabilme olanağı tanıdığı için kotra (cutter) tip arma okyanus yelkenlileri içinde çoğunlukla tercih edilen arma tipidir.
Kotra armanın ana avantajı, hem hafif rüzgar hem de şiddetli hava koşulları için daha fazla seçenek sunan, iç istralya üzerinden bir flok veya fırtına yelkeni açabilme yeteneğidir. Yelken efor merkezini teknenin merkezine yaklaştırmak, ağır havalarda daha verimli ve daha konforlu bir seyir olanağı verir. Kotra armanın diğer bir avantajı da, baş istralyada herhangi bir problem olması durumunda, önceden hazır bir yedek istralyaya sahip olmasıdır.
Farklı yelken kombinasyonlarını kolaylıkla uygulama olanağı veren diğer bir arma tipi de Keç (Ketch) armadır. Yelken alanı birden fazla yelkene bölündüğünden, yelkenler sloop armaya kıyasla daha küçüktür. Bu da yelkenleri çok daha kolay idare edilmesi, basılması, toplanması gibi önemli bir avantaj sağlar.
Genel kanının aksine, keç armayı tek başına yönetmek, sloop armaya oranla çok daha kolaydır. (daha küçük yelken boyutlarından dolayı). Keç, yelken planında daha çok alternatif sunar ve şiddetli rüzgarlarda çok iyi denge ve stabilite sağladığı bilinmektedir. Faça yelken manevrası için neredeyse ideal dengeyi sağlar.
Öte yandan keç armanın rüzgara yakın seyirlerde çok daha düşük performans vermesi, sabit ve hareketli arma donanımının daha ağır ve kompleks olması, güvertede daha çok yer kaplaması gibi dezavantajları da bulunmaktadır.
Buraya kadar bahsettiğim diğer unsurlar gibi, arma konusunda da tek bir doğru, tek bir cevap yok. Bazı denizciler, daha iyi orsa performansı, daha yüksek hız avantajlarını göz önüne alarak Şalupa (sloop armayı tercih ederken, bazıları Kotra (cutter) armanın daha fazla seçenek tanıdığı için daha ideal olduğunu düşünür. Bir teknede sonradan değiştirilmesi neredeyse imkansıza yakın olan birkaç unsurdan biri olan sabit arma, tekne seçimi yapılmadan önce iyice araştırılmalı ve doğru tercih yapılmalıdır.
Donanım
Karadan ve ihtiyaç durumunda dışarıdan gelebilecek yardımlardan yüzlerce mil uzakta, haftalarca seyir yapmaya hazırlanan bir teknenin, bu tip seyire uygun olarak donantılması da hayati önem taşır.
Okyanus Yelkenlilerinde (kıyı seyri donanımına ilave olarak) olmazsa, olmaz denilebilecek donanım unsurları;
– Otomatik pilot ve/veya Rüzgar Dümeni
– Radar ve AIS
– Uzun mesafe telsiz (SSB) ve/veya uydu telefonu
– Buzdolabı ve/veya derin dondurucu
– Ekstra güvenlik ekipmanları (EPIRB, PLB, Jacklines, can salı, deniz demiri, drogue vs.)
ve varlığı hayatı çok kolaylaştıracak donanım unsurları;
– Su yapıcı
– Jeneratör
Donanımın büyük çoğunluğu tekneye sonradan eklenebilir, ancak teknede ilave donanıma uygun yer bulabilmek en yaygın problemdir. Öte yandan teknede taşınması gereken kumanya, alet-edavat, yedek parçalar, yedek yelkenler göz önüne alındığında, bir okyanus teknesinde depolama alanlarının ne kadar önemli oldğu daha iyi anlaşılabilir.
Bu serinin devamında, bazıları çok ünlü, bazıları az bilinen okyanus yelkenlilerinin detaylarını incelemek istiyorum.
Keyifli ve güvenli seyirler diliyorum.
Selametle…
Mustafa Aksüt
